“പുതിയ രാഷ്ട്രീയ-മത വ്യവസ്ഥകൾ തങ്ങളുടെ ആഗമനത്തെ മഹത്വവൽക്കരിക്കാൻ മുൻകാലത്തെ ‘ഇരുണ്ട യുഗമായി’ ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മാറ്റങ്ങളെ തിളക്കത്തോടെ അവതരിപ്പിക്കാൻ പിൽക്കാല ചരിത്രകാരന്മാർ പഴയ കാലത്തെ ഒരു ‘കറുത്ത പ്രതലമായി’ ബോധപൂർവ്വം ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു.”
ചരിത്രത്തിലെ അറേബ്യൻ സമൂഹം
ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന് (CE) മുമ്പുള്ള അറേബ്യൻ സമൂഹത്തെ ചരിത്രത്തിൽ ‘ജാഹിലിയ്യ’ അഥവാ ‘അജ്ഞതയുടെ കാലം’ എന്നാണ് മതഗ്രന്ഥങ്ങളും മതചരിത്രകാരന്മാരും വിശേഷിപ്പിക്കാറുള്ളത്. കേവലം കാടത്തവും അജ്ഞതയും മാത്രം നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന ഒരു ഇരുണ്ട കാലഘട്ടമായാണ് പലപ്പോഴും ആ കാലത്തെ ചിത്രീകരിക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ ചരിത്രത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായി സമീപിക്കുമ്പോൾ ഈ വിലയിരുത്തലുകൾ തികച്ചും ഏകപക്ഷീയമാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയും. പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ-മത വ്യവസ്ഥ കടന്നുവരുമ്പോൾ, തങ്ങളുടെ ആഗമനത്തെ മഹത്വവൽക്കരിക്കുന്നതിനായി തൊട്ടുമുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തെ പൂർണ്ണമായും ‘ഇരുണ്ട കാലമായി’ ചിത്രീകരിക്കുക എന്നത് ചരിത്രത്തിൽ സർവ്വസാധാരണമായ ഒരു പ്രവണതയാണ്. യൂറോപ്യൻ നവോത്ഥാന കാലഘട്ടത്തിൽ, അതിനു മുൻപുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളെ ‘ഡാർക്ക് ഏജസ്’ (Dark Ages) എന്ന് വിളിച്ചതിന് സമാനമാണിത്. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളെ കൂടുതൽ തിളക്കത്തോടെ അവതരിപ്പിക്കാൻ, മുൻകാലത്തെ ഒരു ‘കറുത്ത പ്രതലമായി’ ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു പിൽക്കാലത്തെ ചരിത്രകാരന്മാർ. യഥാർത്ഥത്തിൽ അക്കാലത്തെ അറേബ്യ കേവലം അജ്ഞതയുടെ ഒരു തരിശുഭൂമിയായിരുന്നില്ല; മറിച്ച്, സാംസ്കാരികമായും സാമ്പത്തികമായും സവിശേഷതകളുള്ള ഒരു സങ്കീർണ്ണ സമൂഹമായിരുന്നു.
സാഹിത്യത്തിന്റെയും ഭാഷയുടെയും സുവർണ്ണകാലം
അജ്ഞതയുടെ കാലമെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ കാലഘട്ടമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അറേബ്യൻ ചരിത്രത്തിൽ കവിതകൾക്കും സാഹിത്യത്തിനും ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ച സമയം. എഴുത്തുവിദ്യ വ്യാപകമല്ലാതിരുന്ന അക്കാലത്ത്, വാമൊഴിയായി പകർന്നുകിട്ടിയ അവരുടെ കവിതകൾ ഭാഷാപരമായി അത്യുന്നത നിലവാരം പുലർത്തുന്നവയായിരുന്നു. ഗോത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കങ്ങൾ പോലും പലപ്പോഴും കവിതാമത്സരങ്ങളിലൂടെയാണ് പരിഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഉക്കാസ് പോലുള്ള വാണിജ്യമേളകളിൽ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകൾ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കഅ്ബയുടെ ചുവരുകളിൽ സ്വർണ്ണലിപികളിൽ എഴുതിത്തൂക്കിയിരുന്നതായി ഐതിഹ്യങ്ങളുള്ള ‘മുഅല്ലഖാത്ത്’ (തൂക്കിയിട്ട കവിതകൾ) അക്കാലത്തെ കാവ്യസമ്പത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. സൂക്ഷ്മമായ വികാരങ്ങളും പ്രകൃതിവർണ്ണനകളും നിറഞ്ഞ ഈ കവിതകൾ ഉയർന്ന ബൗദ്ധിക നിലവാരമുള്ള ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്.
സജീവമായ വാണിജ്യ ശൃംഖലകൾ
മക്കയും യഥ്രിബും (മദീന) കേവലം സാംസ്കാരിക ശൂന്യമായ മരുഭൂമിയിലെ ഗ്രാമങ്ങളായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ലോകത്തെ വൻകിട സാമ്രാജ്യങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സുപ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു അവ. റോമൻ, ബൈസന്റൈൻ സാമ്രാജ്യങ്ങളെയും പേർഷ്യയെയും തെക്കൻ യെമനുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന കച്ചവട പാതകൾ ഈ നഗരങ്ങളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോയിരുന്നത്. സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പട്ട്, തുകൽ തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ സാധനങ്ങളുടെ വിനിമയം ഈ വഴികളിലൂടെ നടന്നു. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കച്ചവടക്കാർ അവിടെ സംഗമിച്ചിരുന്നു. ഇത് വലിയൊരു സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിനും ആശയക്കൈമാറ്റത്തിനും വഴിതുറന്നു. സാമ്പത്തികമായി വളരെ ചലനാത്മകമായ ഒരു സമൂഹമായിരുന്നു അവിടെ നിലനിന്നിരുന്നത്.
വിഗ്രഹങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള വിശ്വാസ വൈവിധ്യം
മതചരിത്രം പലപ്പോഴും വരച്ചുകാണിക്കുന്നത് പോലെ, കേവലം വിഗ്രഹാരാധകർ മാത്രമടങ്ങിയ ഒരു അടഞ്ഞ സമൂഹമായിരുന്നില്ല അന്നത്തെ അറേബ്യ. അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിൽ വിശ്വാസപരമായ വലിയ വൈവിധ്യങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. വലിയൊരു വിഭാഗം ക്രിസ്ത്യാനികളും ജൂതന്മാരും അവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നു. അവരുമായി കച്ചവട-സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങൾ അറേബ്യൻ ഗോത്രങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, ഒരു മതത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിലും പെടാതെ തന്നെ വിഗ്രഹാരാധനയെ എതിർക്കുകയും ഏകദൈവ വിശ്വാസം പുലർത്തുകയും ചെയ്തിരുന്ന ‘ഹനീഫുകൾ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്വതന്ത്ര ചിന്തകരുടേതായ ഒരു സമൂഹവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, വിവിധങ്ങളായ ദാർശനിക ആശയങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരിടം കൂടിയായിരുന്നു അത്.
വികസിതമായ അയൽ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ സ്വാധീനം
അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിനെ മറ്റ് ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു ദ്വീപായി കാണാനാവില്ല. അതിന്റെ വടക്കും തെക്കുമായി വളരെ വികസിതമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്നു. നബാത്തിയൻ (Nabataean), സബേയൻ (Sabaean) തുടങ്ങിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അതിശയകരമായ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന തെളിവായ പെട്ര (Petra) നഗരം നബാത്തിയന്മാരുടേതായിരുന്നു. അതുപോലെ കൃഷിയിലും ജലസേചനത്തിലും (ഉദാഹരണത്തിന് മാരിബ് അണക്കെട്ട്) വലിയ മുന്നേറ്റങ്ങൾ നടത്തിയവരായിരുന്നു സബേയർ. ഈ അയൽ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ അറിവുകളും സ്വാധീനവും അറേബ്യൻ സമൂഹത്തിലും പ്രകടമായിരുന്നു.
ഇരുണ്ട യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും ചരിത്രപരമായ വായനയും
ഇത്രയൊക്കെ സവിശേഷതകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, ആ സമൂഹം പൂർണ്ണമായും കുറ്റമറ്റതായിരുന്നു എന്ന് ഇതിനർത്ഥമില്ല. അതികഠിനമായ ഗോത്രനിയമങ്ങളും വിവേചനങ്ങളും അവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നത് നിഷേധിക്കാനാവാത്ത ചരിത്രവസ്തുതയാണ്. ഗോത്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനായി നിരന്തരമായ ചോരച്ചൊരിച്ചിലുകളും യുദ്ധങ്ങളും അരങ്ങേറി. കടുത്ത പുരുഷാധിപത്യം നിലനിന്നിരുന്ന അവിടെ സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വത്തവകാശം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ചില ഗോത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ സാമ്പത്തിക ഭാരമോ അഭിമാനക്ഷതമോ ഭയന്ന് പെൺകുഞ്ഞുങ്ങളെ ജീവനോടെ കുഴിച്ചുമൂടുന്ന ക്രൂരമായ ആചാരങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഇസ്ലാമിന് മുമ്പുള്ള അറേബ്യ കേവലം ഒരു ‘അജ്ഞതയുടെ ഇരുണ്ട യുഗം’ മാത്രമായിരുന്നില്ല. സാഹിത്യവും വാണിജ്യവും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന, സാംസ്കാരിക വിനിമയങ്ങൾ നടക്കുന്ന, എന്നാൽ അതേസമയം തന്നെ ക്രൂരമായ ഗോത്രനിയമങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ സമൂഹമായിരുന്നു അത്. ആ സമൂഹത്തെ ഒന്നടങ്കം ‘ജാഹിലിയ്യ’ എന്ന് ചുരുക്കിപ്പറയുന്നത് ചരിത്രപരമായ ഒരു അതിവായനയാണ്. ചരിത്രത്തെ അതിന്റെ എല്ലാ വൈവിധ്യങ്ങളോടും കൂടി, തികച്ചും വസ്തുനിഷ്ഠമായി സമീപിക്കുക എന്നത് കാര്യങ്ങളെ യുക്തിസഹമായി മനസ്സിലാക്കാൻ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.
