ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ ഒരു വ്യക്തി എടുത്ത നിയമപരമായ തീരുമാനം നടപ്പിലാക്കാൻ ഭരണകൂടത്തിനും സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ബാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മരണത്തോടെ വ്യക്തിയുടെ സ്വയംനിർണ്ണയാവകാശം അവസാനിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് ഈ വിധിയുടെ കാതൽ.
കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധി
മരണം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ അന്ത്യം മാത്രമാണോ, അതോ അവരുടെ സ്വയംനിർണ്ണയാവകാശത്തിന്റെ കൂടി അന്ത്യമാണോ? ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്റെ ശരീരത്തിന്മേലും ജീവിതത്തിന്മേലും ഒരു വ്യക്തിക്കുണ്ടായിരുന്ന പരമാധികാരം, മരണത്തിന്റെ തൊട്ടടുത്ത നിമിഷം മുതൽ മതത്തിനും ജാതിക്കും ബന്ധുക്കൾക്കുമായി എങ്ങനെയാണ് തീറെഴുതിക്കൊടുക്കപ്പെടുന്നത്?
എറണാകുളം ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജിന് പഠനാവശ്യത്തിനായി ശരീരം ദാനം ചെയ്ത ഒരു വ്യക്തിയുടെ മൃതദേഹം, മതപരമായ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾക്കായി തിരികെ വേണമെന്ന ബന്ധുക്കളുടെ ആവശ്യം തള്ളിക്കളഞ്ഞ കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ സമീപകാല വിധി ഈ ചോദ്യത്തെ വീണ്ടും പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുകയാണ്. വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തേക്കാൾ വലുതാണ് തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾ എന്ന് ധരിക്കുന്നവരുടെ കടന്നുകയറ്റങ്ങളെ തടയാൻ ഈ വിധി ഒരു പ്രധാന നിയമപരമായ നാഴികക്കല്ലാകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഈ വിഷയത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തമായ നിയമനിർമ്മാണവും സാമൂഹിക അവബോധവും അനിവാര്യമാണ്.
ശരീരവും സ്വയംനിർണ്ണയാവകാശവും: ഒരു മൗലികാവകാശം
ഒരു വ്യക്തി ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്റെ സ്വത്തുക്കളുടെ മേൽ അവർക്കുണ്ടാകുന്ന അവകാശത്തേക്കാൾ പരമമായ അവകാശം സ്വന്തം ശരീരത്തിന്മേലാണ്.
സ്വതന്ത്രചിന്തയോടെയും ശാസ്ത്രബോധത്തോടെയും ജീവിച്ച ഒരാൾ, മരണശേഷം തന്റെ ശരീരം കേവലം മണ്ണിലലിയുന്നതിന് പകരം വൈദ്യശാസ്ത്ര വിദ്യാർഥികളുടെ പഠനത്തിനും ഗവേഷണത്തിനും ഉപകാരപ്പെടട്ടെ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് മനുഷ്യകുലത്തിന് നൽകാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവനയാണ്. ഇത് വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനം മാത്രമല്ല, സാമൂഹികമായ ഉത്തരവാദിത്തം കൂടിയാണ്.
എന്നാൽ പ്രായോഗിക തലത്തിൽ, ഈ ആഗ്രഹത്തെ പലപ്പോഴും ബന്ധുക്കളും യാഥാസ്ഥിതിക സമൂഹവും മാനിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാർഥ്യം. 1957-ലെ കേരള അനാട്ടമി ആക്ട് ഇതിന് നിയമസാധുത നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ആ നിയമത്തെ അപ്രായോഗികമാക്കുന്ന പ്രവണത നമ്മുടെ സമൂഹത്തിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.
കേരള അനാട്ടമി ആക്ട്: നിയമവും വിരോധാഭാസവും
മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിലും അംഗീകൃത സ്ഥാപനങ്ങളിലും പഠന-ഗവേഷണ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി മൃതദേഹങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുക എന്നതാണ് 1957-ലെ കേരള അനാട്ടമി ആക്ടിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. അവകാശികളില്ലാത്ത മൃതദേഹങ്ങൾക്കൊപ്പം, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ രേഖാമൂലം സമ്മതം നൽകിയ വ്യക്തികളുടെ ശരീരവും ഇതിലൂടെ ഉപയോഗിക്കാം.
സെക്ഷൻ 4A പ്രകാരം, ഒരു വ്യക്തി തന്റെ ശരീരം മരണാനന്തരം മെഡിക്കൽ പഠനത്തിന് ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് എഴുതി ഒപ്പിട്ടോ, സാക്ഷികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലോ സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന് പൂർണ്ണ നിയമസാധുതയുണ്ട്. ഇത് ഒരു സിവിൽ അവകാശമാണ്, മതപരമായ ബാധ്യതകൾക്കോ കുടുംബ തീരുമാനങ്ങൾക്കോ വിധേയമല്ല.
എന്നാൽ വിരോധാഭാസം ഇവിടെയാണ്. നിയമം വ്യക്തിയുടെ അന്ത്യാഭിലാഷത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മരണശേഷം ബന്ധുക്കൾ വൈകാരികമോ മതപരമോ ആയ കാരണങ്ങൾ നിരത്തി എതിർക്കുമ്പോൾ ഭരണസംവിധാനങ്ങളും ആശുപത്രി അധികൃതരും പലപ്പോഴും പിന്മാറുന്നു. മൃതദേഹം ഏറ്റുവാങ്ങാൻ ബന്ധുക്കളുടെ ഒപ്പ് വേണമെന്ന അലിഖിത നിയമം പല മെഡിക്കൽ കോളേജുകളും പിന്തുടരുന്നു. ഇതിനു പിന്നിൽ നിയമപരമായ ബാധ്യതയല്ല, മറിച്ച് സംഘർഷങ്ങളെയും പ്രതിഷേധങ്ങളെയും ഭയക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നിസ്സഹായതയാണ്.
ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ധീരമായി തന്റെ തീരുമാനം പ്രഖ്യാപിച്ച ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരം, മരണശേഷം മതപരമായ ആചാരങ്ങൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കപ്പെടുന്നത് വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുള്ള അനാദരവാണ്.
വ്യക്തിനിയമങ്ങളും ശരീരത്തിന്മേലുള്ള അവകാശവും: ഒരു ആശയസംഘട്ടനം
കേരള അനാട്ടമി ആക്ടും മതപരമായ വ്യക്തിനിയമങ്ങളും തമ്മിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മുസ്ലീം ശരീഅത്ത് നിയമവുമായി, ഒരു താത്വിക ഏറ്റുമുട്ടൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.
മുസ്ലീം വ്യക്തിനിയമപ്രകാരം മനുഷ്യശരീരം ദൈവത്തിന് ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ട അമാനത്താണ്. അതിനാൽ സ്വന്തം ശരീരത്തെ നശിപ്പിക്കാനോ മരണാനന്തരം അവയവങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റാനോ വ്യക്തിക്ക് അവകാശമില്ല എന്നതാണ് യാഥാസ്ഥിതിക വ്യാഖ്യാനം. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ശരീരം എത്രയും വേഗം കഫൻ ചെയ്ത് മറവുചെയ്യണം എന്നാണ് പാരമ്പര്യ നിർദേശം. മൃതദേഹം കീറിമുറിക്കുന്നത് ശരീരത്തെ അപമാനിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നും യാഥാസ്ഥിതികർ വാദിക്കുന്നു.
സ്വത്തിന്റെ പിന്തുടർച്ചാവകാശത്തിലും ഇതേ പരിമിതി കാണാം. ഇസ്ലാമിക നിയമപ്രകാരം ഒരു വ്യക്തിക്ക് തന്റെ സ്വത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് മാത്രമേ വിൽപത്രം വഴി മറ്റൊരാൾക്ക് നൽകാൻ സാധിക്കൂ. ബാക്കി നിർബന്ധമായും അവകാശികൾക്ക് വീതിക്കണം. ശരീരത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഇതേ തത്വം പ്രയോഗിക്കുന്നതായി അവർ വാദിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ, 1957-ലെ അനാട്ടമി ആക്ട് പോലുള്ള സിവിൽ നിയമങ്ങൾക്ക് മതപരമായ വ്യക്തിനിയമങ്ങളേക്കാൾ മേധാവിത്വമുണ്ട്. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 21 പ്രകാരം “ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിൽ” അന്തസ്സോടെ മരിക്കാനും തന്റെ മൃതദേഹം എങ്ങനെ സംസ്കരിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാനുമുള്ള അവകാശം ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് സുപ്രീം കോടതി പലതവണ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
ആർട്ടിക്കിൾ 25 മതസ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പുനൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതേ ആർട്ടിക്കിൾ തന്നെ പറയുന്നത് ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം പൊതുജനാരോഗ്യം, ധാർമ്മികത, ക്രമസമാധാനം എന്നിവയ്ക്ക് വിധേയമായിരിക്കുമെന്നാണ്. വൈദ്യശാസ്ത്ര പഠനവും ശരീരഘടനാശാസ്ത്ര ഗവേഷണവും പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ സമൂഹത്തിന്റെ വിശാലമായ താത്പര്യം സംരക്ഷിക്കുന്ന അനാട്ടമി ആക്ടിന് മതപരമായ വാദങ്ങളേക്കാൾ നിയമസാധുതയുണ്ട്.
കോടതിവിധിയുടെ പ്രാധാന്യം
എറണാകുളം മെഡിക്കൽ കോളേജ് കേസിൽ കേരള ഹൈക്കോടതി ഈ ഭരണഘടനാ തത്വങ്ങളെയാണ് ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചത്. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ ഒരു വ്യക്തി എടുത്ത നിയമപരമായ തീരുമാനം നടപ്പിലാക്കാൻ ഭരണകൂടത്തിനും സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ബാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മരണത്തോടെ വ്യക്തിയുടെ സ്വയംനിർണ്ണയാവകാശം അവസാനിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് ഈ വിധിയുടെ കാതൽ.
ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം കേസല്ല. ഭാവിയിൽ ഇത്തരം തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മെഡിക്കൽ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും നിയമപാലകർക്കും മാർഗദർശിയാകുന്ന വിധിയാണിത്.
‘ലിവിംഗ് വിൽ’: നിയമനിർമ്മാണം അനിവാര്യം
കോടതിവിധികൾ പ്രധാനമാണെങ്കിലും, കേവലം കീഴ്വഴക്കങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഒരു ആധുനിക സമൂഹത്തിന് മുന്നോട്ടുപോകാനാവില്ല. ഓരോ തവണ തർക്കമുണ്ടാകുമ്പോഴും കോടതി കയറാൻ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ തയ്യാറാകണമെന്നില്ല. അങ്ങനെ വന്നാൽ മൃതദേഹം ആചാരങ്ങളുടെ ബലിപീഠത്തിലേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെടും.
അതുകൊണ്ട് മരിച്ച വ്യക്തിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം മൃതദേഹം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ബന്ധുക്കളെ നിയമപരമായി ബാധ്യസ്ഥരാക്കുന്ന കർശനമായ നിയമനിർമ്മാണം അനിവാര്യമാണ്. ഒരു വ്യക്തി സ്വബോധത്തോടെ തയ്യാറാക്കുന്ന മരണാനന്തര സമ്മതപത്രം അഥവാ ‘ലിവിംഗ് വിൽ’ കൃത്യമായി നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ നിലവിലെ അനാട്ടമി ആക്ടിൽ ഭേദഗതികൾ കൊണ്ടുവരണം.
ഈ ആഗ്രഹത്തിന് തടസ്സം നിൽക്കുന്ന ബന്ധുക്കൾക്കെതിരെയും, അവരെ സമ്മർദത്തിലാക്കുന്ന മതനേതാക്കൾക്കെതിരെയും ക്രിമിനൽ നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ പര്യാപ്തമായ വ്യവസ്ഥകൾ ആ നിയമത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്.
നിർഭാഗ്യവശാൽ, വോട്ട് ബാങ്കുകളെയും സംഘടിത മതശക്തികളെയും ഭയന്ന് ഭരണകൂടങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നു. അന്ധവിശ്വാസ നിർമ്മാർജന നിയമം പോലെ, ശരീരദാന നിയമത്തിലും ഇതേ മെല്ലെപ്പോക്ക് കാണാം. പുരോഗമന ആശയങ്ങൾ വോട്ട് രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുന്നിൽ അടിയറവ് പറയുന്ന ദയനീയ കാഴ്ചയാണിത്.
ശാസ്ത്രവും മനുഷ്യത്വവും: മരണത്തിനും അപ്പുറമുള്ള സംഭാവന
നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളിലൂടെയാണ് മനുഷ്യൻ ഇന്നത്തെ നിലയിലേക്ക് വളർന്നത്. മിഥ്യകളെയും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും കീറിമുറിച്ച് മുന്നേറാൻ നമ്മെ സഹായിച്ചത് സ്വതന്ത്രമായ ചിന്തയാണ്. സ്വന്തം ശരീരം വൈദ്യശാസ്ത്ര പഠനത്തിന് വിട്ടുനൽകുന്നത്, മരണശേഷവും അറിവിന്റെ വെളിച്ചം പകരാനുള്ള ഒരു മനുഷ്യന്റെ ത്യാഗമാണ്.
ഒരു മെഡിക്കൽ വിദ്യാർഥിക്ക് ആദ്യമായി ലഭിക്കുന്ന മൃതദേഹം പലപ്പോഴും അജ്ഞാതനായ ഒരു ദാതാവിന്റെതായിരിക്കും. ആ ശരീരം നൽകുന്ന പാഠമാണ് പിന്നീട് അയാൾ ആയിരക്കണക്കിന് രോഗികളെ രക്ഷിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ശരീരദാനം വെറും ദാനമല്ല, അത് ജീവൻരക്ഷയുടെ തുടക്കമാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഗോത്രകാല ആചാരങ്ങളുടെ ഇരുമ്പുമറകൾക്കുള്ളിൽ ഈ മഹത്തായ തീരുമാനത്തെ തളച്ചിടാൻ അനുവദിച്ചുകൂടാ.
മതസ്വാതന്ത്ര്യവും ഭരണഘടനാ പരിധിയും
മതസ്വാതന്ത്ര്യം ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അവകാശമാണ്. പക്ഷെ അത് കേവലമല്ല. ഭരണഘടന തന്നെ പറയുന്നത് പോലെ, പൊതുജനാരോഗ്യത്തിനും ധാർമ്മികതയ്ക്കും ക്രമസമാധാനത്തിനും വിധേയമാണ് ഈ അവകാശം.
ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതവിശ്വാസം അയാളുടെ വ്യക്തിപരമായ കാര്യമാണ്. പക്ഷെ അത് മറ്റൊരു വ്യക്തിയുടെ ശാസ്ത്രീയമായ അന്ത്യാഭിലാഷത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്താൻ കാരണമാകരുത്. വ്യക്തിയുടെ മരണാനന്തര അവകാശം സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ ബാധ്യതയാണ്.
സമൂഹത്തിന് മുന്നിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം
ശരീരദാനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് സർക്കാരും സാമൂഹിക സംഘടനകളും കൂടുതൽ സജീവമാകണം. സ്കൂൾ-കോളേജ് തലത്തിൽ തന്നെ ശരീരദാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് അവബോധം സൃഷ്ടിക്കണം.
ശാസ്ത്രബോധവും യുക്തിചിന്തയുമാണ് ഒരു ആധുനിക സമൂഹത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കേണ്ടത്. വ്യക്തികളുടെ മേൽ മതാചാരങ്ങൾ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നത് പുരോഗതിക്ക് തടസ്സമാണ്. ശാസ്ത്രീയമായ കടമകൾക്കും മാനവികതയ്ക്കും മീതെ മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങളെ പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തെ അനുവദിക്കരുത്.
മരണാനന്തര സ്വാതന്ത്ര്യം
മനുഷ്യന്റെ ശരീരം ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും സ്വകാര്യ സ്വത്തല്ല. അത് പ്രകൃതിയുടെ ഉൽപ്പന്നമാണ്, ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും മനുഷ്യരാശിയുടെയും പൊതുനന്മയ്ക്കായി വിനിയോഗിക്കാൻ ആ വ്യക്തിക്ക് മാത്രമുള്ള അവകാശമാണ്.
ഹൈക്കോടതി വിധി ഈ ദിശയിലുള്ള ശുഭപ്രതീക്ഷ നൽകുന്ന ഒരു കാൽവെപ്പാണ്. പക്ഷെ ശാശ്വത പരിഹാരത്തിന് ഭരണകൂടം ഇച്ഛാശക്തിയോടെ നിയമനിർമ്മാണം നടത്തണം. മരണശേഷവും മനുഷ്യൻ സ്വതന്ത്രനാകട്ടെ. ആചാരങ്ങളുടെ കുരുക്കഴിഞ്ഞ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മുന്നേറുന്ന ഒരു സമൂഹം മാത്രമേ യഥാർഥത്തിൽ പുരോഗമിക്കൂ.
മരണത്തോടെ ഒരാളുടെ ജീവിതം അവസാനിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മാനവികതയ്ക്കുള്ള ഈ സമർപ്പണത്തിലൂടെ ആ വ്യക്തി മരണശേഷവും സമൂഹത്തിന്റെ പുരോഗതിയിൽ പങ്കാളിയാകുന്നു.
